Genç Sporcuların Sahada Ani Ölümleri 8. Dünyada Sporcu Muayeneleri

Gençlerde Spora Başlangıç Muayeneleri

Spora başlangıç muayenelerinin, düşük maliyetli ve herkesin ulaşabileceği türden olması gerekiyor. Yani çok ayrıntılı olmaması zorunludur. Bu nedenle başlangıç muayeneleri bir “tarama” niteliğindedir ve dünya literatüründe bu adla anılır. Bu taramaların prosedürü, spordan zarar görebilecek kişilerin çoğunu ve özellikle hastalığı şiddetli ya da tehlikeye daha açık olanları yakalamak için özellikle dizayn edilir. Bu suretle birçok hasta kişi elenir ve zararın büyüklüğü azaltılır. Ancak böyle bir tarama muayenesi, tek tek kişilere sağlık güvencesi vermez.

Yurdumuzda lisans çıkarmak için, her hangi bir pratisyen hekimin beş duyu organı ile yapacağı “fizik muayene” yeterlidir. Bu muayene iyi bir dikkatle yapılırsa tarama görevini yerine getirir, ancak yine, kişiye güvence verecek yeterlilikte değildir.

Dünyada Spora Başlangıç Muayenesinde Neler Yapılıyor?

Spora yaptığı yatırım ve teşviklerle ünlü bir ülke olarak bilinen ABD’de uygulanan spora başlama öncesi taramalarında, Amerikan Kalp Birliğinin (AHA) 1996 yılındaki tavsiyelerine uyuluyor. Bu prosedür, iki kısımdan oluşuyor:

  1. Kişisel hikaye ve aile hikayesinin sorgulanması

  2. Fizik muayene.

Sporcunun sağlığına gelebilecek en önemli zararların kalple ilgili olduğunu öğrendik. Buna rağmen bu prosedürde EKG muayenesi yer almıyor. 2007 yılında eski tavsiyelerini gözden geçiren AHA, yine bunlara EKG muayenesini dahil etmedi. Taramalarda EKG çekilmesini savunan görüşler de var, tartışma sürüyor. Ancak eski sistem de işlemeye devam ediyor.

Avrupa Kalp Derneği ve Uluslararası Olimpiyat Komitesi ise aynı muayeneye EKG eklenmesini tavsiye ediyor.

Sorgulama

Gerek ABD’de uygulanan gerekse Avrupa Kalp Birliği ve UOK’nin önerdiği her iki tarama şeklinde de sorgulamanın önemli bir yer tuttuğu görülüyor. Sporcuların hayatını tehdit eden hastalıkların en tehlikeli olanları, ciddi bir tehdit oluşturmadan önce birçok sporcuda belirtiler veriyor. Bu belirtiler bazen müphem, bazen de net olabilir. Bunlar, efor esnasında veya istirahatte gelen, kısa süreli de olsa:

  • baş dönmesi,

  • başta hafifleme hissi,

  • çarpıntı,

  • fenalaşma ve bayılmalar,

  • göğüs ağrıları,

  • göğüste tıkanma hissi veya

  • nefes darlığı şeklindedir.

Bunları yakalamak için çok iyi bir sorgulama yapılması gerekir. Dikkat edileceği üzere, baş dönmesi ve başta hafifleme ya da çarpıntı gibi belirtiler, kolaylıkla soğuk algınlığına, yorgunluğa ya da başka bir basit nedene yorulabilecek türdendir. Maalesef ölümcül hastalıklar, birçok sporcuda böyle müphem belirtiler gösteriyorlar. Bu nedenle, sporcunun her hangi bir zamanda, böyle bir yakınması belirlendiğinde, mutlaka yeniden muayenesi gerekir.

Bu hastalıkların bir özelliği de kalıtsal olmalarıdır. Bu yüzden sadece sporcunun kendi hikayesi değil, aile hikayesi de sorgulanır. Aile fertlerinde hem ani ölüm, hem de yukarıdaki şikayetlerin olup olmadığı araştırılır.

Genç sporcu yukarıdaki şikayetleri önemsememiş olabilir. Unuttuğundan ya da utandığından, baş dönmesini veya bayılmasını doktordan saklayabilir. Bu nedenle 18 yaş altı sporcunun muayenesinde mutlaka veli, tercihen anne bulunmalıdır. Muayenelere EKG önermeyen AHA, ebeveyn bulunmasını gerekli görüyor.

Fizik muayene

Son işlem fizik muayenedir. Önerilen fizik muayenede TA ölçümü, vital bulgular, kalp vuruşu-nabız senkronizasyonu, bacaktan TA ölçümü vb. ayrıntılar var. Bunlar ilgili yayınlarda bulunabilir.

Her doktor, sistemik bir muayenenin nasıl yapılması gerektiğini bilir. Doğrusu, bu muayenenin “kitabına uygun” bir sistematizasyon içinde yapılmasıyla, sporcu için tehlikeli hastalıkları yakalama şansı çok çok artmaz. Ancak muayenenin bir komponenti çok önemlidir, kesinlikle ihmal edilmemelidir: Dinleme. Kalbin dinlenmesi çok dikkatli ve sistematik yapılmalıdır. Bu dinleme ile en tehlikeli hastalık olan hipertrofik kardiyo-miyopati ve yanı sıra, aort kapak darlığı ve mitral prolapsı yakalanabilir. Ani sporcu ölümlerinin yarı kadarına bu hastalıklar neden oluyor.

Tartışılan konu: EKG

Spora başlama muayenesinden geçen sporcuya EKG çekilmemesi kuşkusuz bir eksikliktir. Amerikan Kalp Birliğinin taramalarda EKG önermemesinin kendince nedenleri var: “Birinci basamak hekimlerinin sistem değişikliğine uyum zorlukları ve mali etkinlik” gibi nedenler öne sürülüyor. Ancak, sporcu ölüm nedenleri arasında ön sıralarda yer alan HKM olgularının %90’a yakınında EKG belirtilerine rastlandığını biliyoruz. Miyokardit, ASVK, UQTS ve WPW sendromu gibi başka tehlikeli hastalıklarda da olağan olarak EKG belirtilerine rastlanıyor. Bu nedenle zorunlu taramalara dahil edilmese de, EKG muayenesinin kesinlikle yararlı olduğu bilinmelidir. (Devam edecek)

Kaynaklar

  1. Corrado D, Basso C, Rizzoli G, Schiavon M, Thiene G. Does sports activity enhance the risk of sudden death of in adolescents and young adults? J Am Coll Cardiol 2003;49:1959-1963.

  2. Maron B J, Zipes D P. 36’th Bethesda conference. Introduction: Eligibility recommendations for competitive athletes with cardiovascular abnormalities-general considerations. J Am Coll Cardiol 2005;45:1318-1321.

  3. Corrado D, Pelliccia A, Bjǿrnstad H H, Vanhees L, Biffi A, Borjesson M, Panhuyzen-Goedkoop N, Deligiannis A, Solberg E, Dugmore D, Mellwig K P, Assanelli D, Delise P, van-Buuren F, Anastasakis A, Heidbuchel H, Hoffmann E, Fagard R, Priori S G, Basso C, Arbustini E, Blomstrom-Lundqvist C, McKenna W J, Thiene G. Cardiovascular pre-participation screening of young competitive athletes for prevention of sudden death: proposal for a common European protocol. Eur Heart J 2005;26:516-524.

Son Paylaşımlar
Arşiv