Bir Sağlık İşleminin Maliyeti Kamuda Nedir, Özelde Nedir?


Doç. Dr. Paşa GÖKTAŞ Develi’de doğdu. 1977 yılında Hacettepe Ü. Tıp Fakültesinden mezun oldu. Enfeksiyon H. ve Klinik Mikrobiyoloji uzmanlık eğitimini Ankara Ü, Tıp Fakültesi ve Haydarpaşa Nümune EAH’de aldı. Doçent olduğu 1992 yılında Haydarpaşa Nümune EAH Enfeksiyon H. ve Klinik Mik. Şefliği’ni kazandı, bu görevi 2011 yılına kadar sürdürüp aynı yıl emekli oldu. 180 üzerinde yayını olan Dr. Göktaş bunlar dışında sağlık sistemi ve laboratuvarlarda kalite sistemleri ile ilgili yazılarını sürdürüyor. Dr. Göktaş, Tıp Laboratuvarları Derneği kurucu ve başkanı, Gelişim Tıp Laboratuvarları'nın yöneticisi, evli ve iki çocuk babası. Istanbul Tabip Odası 2012 seçimlerinde, Özgür Hekimler Platformu listesinden TTB delege adayı olan Dr. Göktaş halen platformun yöneticileri arasında yer alıyor.

Maalesef Türkiye’ de net olarak ortaya konulamayan (ya da gündeme getirilmek istenmeyen) konulardan birisi, işlemlerin kamuda ve özel sektörde maliyetlerinin ne olduğudur.

Aslında, özel sektör açısından böyle bir sorun bulunmuyor. Gelirler ve giderler belli olduğu için, maliyetler açık şekilde ortaya konabiliyor. Sorun kamudadır. Karışık gelir yapısı ve hantal bürokrasi nedeniyle, maliyetler açıklıkla ortaya konamıyor, yer yer de doğru biçimde ortaya konulması engelleniyor.

Halbuki maliyetlerin doğru şekilde ortaya konması, geleceğe yönelik gerçekçi politikaların oluşturulabilmesinin de temel koşuludur.

Bu nedenle, böyle bir hesaplama yapmanın yararı var.

Sağlık Bakanlığı Örneği

Tabii ki bu yönden, ilk akla gelecek örnek Sağlık Bakanlığı’dır. Çünkü Sağlık Bakanlığı, şu anda 800 civarında hastanesi ve semt poliklinikleriyle Türkiye’deki en büyük kamu sağlık kuruluşu durumundadır. Bu nedenle doğru bir örnek olacaktır.

Ölçü olarak da, kamudan alınan bedelleri ortaya koyalım.

Bu yönden de neredeyse tek ölçü, SGK’dan alınan bedellerdir. Çünkü SGK, özel kuruluşlara da kamu kuruluşlarına da her işlem başına benzer bedeller ödüyor.

Anlaşılır olsun diye, bu bedeli 100 birim (TL) olarak varsayalım.

Kamu bütçesinden alınan bedel özelde nedir, kamuda nedir?

SGK tarafından yapılan ödeme, gerçekte kamu bütçesinden yapılan ödemedir. Çünkü SGK’ nın açıkları genel bütçeden karşılanır.

Konu anlaşılır olsun diye, laboratuvar testleri gibi basit örnekler seçelim. Aslında bir hasta muayene bedeli de, bir ameliyat ya da bir tomografi işleminin bedeli de benzer nitelikte örneklerdir.

SGK’nın yapılan hizmetin bedeli olarak, bir özel kuruluşa, örneğin bir özel hastaneye ya da tıp merkezine 100 TL ödediğini varsayalım.

Bir özel kuruluşun kamu bütçesinden ( SGK’dan) işlem karşılığı aldığı miktar, bu 100 TL’den ibarettir. Bunun dışında ek bir ödeme yoktur. Yani özel kuruluşun işleminin kamu bütçesine maliyeti 100 TL’ dir.

Özel kuruluş, isterse % 30- % 90 arasında da hastadan fark alabilir. Tıp merkezleri %30’dan (30 TL) fazla fark alamazlar. Özel hastaneler de %30- % 90 arasında alabilirler, %90’dan (90 TL) fazla alamazlar. Fark dâhil olarak tıp merkezinin toplamdaki geliri 130, özel hastaneninki 190 TL’ den fazla olamaz.

Sağlık Bakanlığı örneğinde, Sağlık Bakanlığı global bütçe adıyla, SGK’dan 13.8 milyar TL (2012) almaktadır. Bunu da 100 birim (TL) olarak kabul edelim. Genel bütçeden ise 14 milyar 358 milyon TL alıyor. Yani 104 birim (TL) de genel bütçeden gelmekte. Kamu bütçesinden almakta olduğu miktar, toplamda 204 birime (TL) karşılık geliyor.

Bilindiği gibi, Sağlık Bakanlığı kuruluşları, genelde şehirlerin en değerli merkezlerinde yer alıyor. Bu yerlerin kira bedelleri gerçekte çok yüksektir ancak kira da ödenmiyor. En az %10 da kira bedeli eklenmelidir. Bedel, bununla 224 birime (TL ) yükseliyor.

Vergi avantajları, il özel idaresi yardımları ve diğer çok önemli destek ve ayrıcalıklar da hesaba katılırsa, Sağlık Bakanlığı’na aktarılan kamu desteğinin, 250 birimden (TL) aşağıda olmayacağı görülebilir.

Yani kabaca bir işlemin kamu bütçesine maliyeti özel sağlık sektöründe maksimal 100 TL iken, Sağlık Bakanlığı’nda en az 224 TL, diğer sübvansiyonlarla birlikte muhtemelen 250 TL civarındadır.

Zaten şu anda Sağlık Bakanlığı’nın SGK’dan yılda aldığı miktar 13.8 milyar TL, genel bütçeden de 14 milyar 358 milyon TL olmak üzere, toplamda 28 milyar 158 milyon TL’dir (2012).

Bu verilerden hangi sonuçlar çıkarılabilir?

1. Sağlık alanında kamu tarafından verilen hizmetin kamu bütçesine maliyeti ucuz değildir.

Aksine, pahalı olduğunu söyleyebiliriz. Kamu bütçesine getirilen yükler yönünden ele alırsak, kamu tarafından sunulan sağlık hizmetinin, özel sektöre göre yaklaşık 2.5 kat daha pahalı olduğunu söyleyebiliriz.

2. Özel Sektörün Sunduğu Sağlık Hizmeti Daha Ekonomiktir.

Kamu bütçesine getirdiği yükler yönünden ele alırsak, özel sektör tarafından sunulan sağlık hizmetinin, kamuya oranla 2.5 kat civarında daha ekonomik olduğunu söyleyebiliriz.

3. Özel Sektöre Tanınan %30- %90 Arasındaki Fark Oranı Yeterli Değildir.

Bir taraftan kamu bütçesinden, Sağlık Bakanlığı bünyesindeki kuruluşlara % 204-% 250 civarında daha fazla para aktarılırken, özel kuruluşlara maliyet farkı olarak yalnızca %30- %90 arasında fark alabilme kısıtlaması getirilmesi hem ekonominin kurallarıyla bağdaşmayan, hem de haksız ve adaletsiz bir uygulamadır.

Bu fark oranlarına uyan bütün özel sağlık kuruluşları sürekli açık vermeye mahkûmdur. Hele tıp merkezleri gibi %30’dan fazla fark alma hakkı tanınmayan ayaktan sağlık kuruluşlarının hiç rekabet edebilme ve varlıklarını sürdürebilme gücü bulunmuyor.

Zaten bu nedenle de, bu merkezler ya kapanıyor, ya el değiştiriyor, ya da fark oranlarına uymadan varlıklarını sürdürmeye çalışıyor.

İlginç olan, bu düzenlemeleri yapan yetkililerin, bu haksızlığa seyirci kalmalarıdır.

4. Kalitenin artırılması için fark serbest bırakılmalıdır…

Hem liberal ekonomi uygulamak, hem de özel kuruluşların alacağı fiyatları maliyetin altında belirleyerek, onları ekonominin kurallarına aykırı koşullarda çalışmaya zorlamak büyük çelişkidir. Ayrıca, bu kuruluşların kendilerini geliştirebilmelerini, işletmeyi sürdürebilmelerini ve kaliteye yatırım yapabilmelerini de engelleyici niteliktedir. Böyle bir ekonomi işleyişi olamaz. Emirlerle ekonomi de yürümez.

İlgili yöneticilerin bu durumu anlamalarını ve yanlışın sürmesine ilgisiz kalmamalarını bekleyen pek çok sağlık kuruluşu var…

5. Kamu sağlık giderlerini azaltmak için, özel sektörden daha fazla hizmet alınmalı mıdır?

Veriler gösteriyor ki, kamu sektöründe üretilen sağlık hizmetinin ülke bütçesine oluşturduğu yük, özel sektöre göre yaklaşık iki buçuk kat daha pahalıdır.

Bu durumda, sağlık sisteminde kamunun rolü ne kadar büyük olursa, kamu bütçesi üzerindeki giderler ve yük de o oranda büyük olacaktır. Zincirleme olarak da bütçe açığı, SGK’nın açıkları ve cari açık da o oranda yükselecektir.

Yöneticiler cephesinden bakıldığı zaman, bütçe açıklarını azaltmak için kamu sağlık giderlerini azaltmak mantıklı gelecektir. Bunun için de, kamuya daha maliyetli gelen kamu sağlık sektörünün küçültülmesi ve özel sektör sunumunun artırılması da cazip gelmelidir.

Bu model ile, sağlık giderlerinin finansman biçimini de kısmen değişecek, kamu finansmanı azalacak, özel sektör kanalıyla halkın finansmana katılım vermesi sağlanacaktır. Çoğu ülkede yapılan da bundan ibarettir.

6. Ayaktan sağlık kuruluşlarının desteklenmesi

Hastane kurulumu ve işletilmesinin oldukça pahalı olduğu biliniyor. Üretilen hizmet de doğal olarak pahalıdır. Hastaneler, yatan hastalar için kullanılmalıdır. Hasta sirkülasyonunun, zaten maliyetleri yüksek bir sistemden geçirilmesinin, giderleri yükselteceği açıktır.

Bu nedenle, hastaların büyük kısmı giderleri ve kurulumu daha az masraflı, hizmet sunumu daha kolay ve yaygın olan ayaktan tanı- tedavi kuruluşlarından geçirilmelidir. Sağlık sistemi, öncelikle bu tür kuruluşları desteklemeli, hastaneler yatan hastalar için, amacına uygun olarak kullanılmalıdır.

7. Sağlık Bakanlığı gerçek rolüne dönmelidir

Sağlık sisteminin giderlerinin yüksek olmasının nedenlerinden en önemlisi, Sağlık Bakanlığının anormal büyük ve hantal yapısıdır.

Sağlık Bakanlığı, hem standart koyan, hem denetleyen, hem de hizmet sunan bir kuruluş olamaz.

Görevi, standart koyucu, denetleyici ve koruyucu hekimlik tedbirlerinin alınması olmalıdır.

Hizmet sunumunu diğer kuruluşlar yapmalıdır.

Böylelikle Sağlık Bakanlığı daha etkin, daha adil ve doğru bir işlev yürütebilecektir.

Sonuç

Umarız yetkililer, bu sonuçlara ve önerilere ilgisiz kalmazlar ve gerekli düzenlemeleri yaparlar. Bunların yapılması, her şeyden önce ülke yararınadır. Aklın ve mantığın gerekleri de bunları işaret ediyor.

Son Paylaşımlar
Arşiv

© 2023 by Natural Remedies. Proudly created with Wix.com

  • b-facebook
  • Twitter Round
  • b-googleplus