Uyku Bozuklukları: Tamamlayıcı Alternatif Tıbbın Yardımı Olabilir mi?

30.06.2013

Medscape Family Medicine’den çeviri                                                      

 

Ne yapardınız?

 

Jet yorgunluğu yaşayan bir işadamı

Bay A, 57 yaşında sağlıklı ve sık seyahat eden bir işadamı. Jet yorgunluğundan ve seyahatler sonrasında olağan uyku paternini geri kazanmada gecikmeden şikâyetçi. Uyku ilacı kullanmayı istemiyor ve jet yorgunluğundan sonra toparlanmasına yardım edecek alternatifleri tartışmak istiyor. 

 

Gece uyanık gündüz uyukluyor

Bayan B, 68 yaşında sağlıklı ve yalnız yaşayan bir dul. Son 6 aydır geceleri sık sık uyanıyor, gündüzleri ise uykusu geliyor. Bu durum gönüllü aktivitelerini ve dışarıda spor yapmasını kısıtlıyor. İlaç kullanmaktan kaçınıyor ve akupunktur yaptırmanın uykusuna fayda sağlayıp sağlamayacağı konusunda tavsiyenizi soruyor.

 

Fizik muayene, öykü ve ileri tetkiklerinde her iki hasta da bir akut psikolojik stres ya da psikiyatrik hastalık, madde ya da alkol kullanımı göstermiyor. Uyku apnesi ve tıbbi durumlara eşlik eden sekonder insomnia da elimine edildi.

 

Büyüyen uykusuzluk sorunu

Primer uykusuzluk, en az bir aydır uykuya dalmada ve sürdürmede güçlük veya dinlendirmeyen uyku olarak tanımlanır.(1) Erişkinlerde uyku bozukluğunun yıllık prevalansı %85 kadar yüksek olup kronik uykusuzluğun erişkin popülasyonun %10′unu etkilediği hesaplanmıştır.(2,3)

 

Kronik uykusuzluk çeken tüm insanların %15′ini tıbbi ya da nörolojik bir rahatsızlıkla birlikte olmayan ya da jet lag veya vardiyalı çalışma ile ilişkili uyku kısıtlamasından kaynaklanmayan primer uykusuzluk etkiler.(2,3)

 

Uyku bozukluğu kadınlarda erkeklerden daha sıktır, ortalama başlangıç yaşı 20-40 arasındadır, prevalans yaşla artar.(1) Birleşik Devletler Ulusal Sağlık Anket Sürveyans bilgilerinin 2002 analizinde, altı erişkinden birinin geçirilen ay içinde düzenli uyku bozukluğu bildirdiği bulundu.(4)

 

Uykuyu iyileştirmek için tamamlayıcı ve alternatif tıbbın (TAT) kullanımı gittikçe olağan hale geliyor; aynı araştırmaya cevap veren popülasyonun %4.5′i en az 1 TAT tedavisi gördüğünü bildirdi.(4) Yaş arttıkça uykusuzluğun artması gibi, uykuyu düzeltmek için TAT kullanımı da artıyor. Bu, uyku sorunlarında TAT’ın potansiyel kullanımının bilinmesi anlamında önemlidir, çünkü yaşlı erişkinler erişkin popülasyonun çoğalan bir kısmını oluşturuyor ve 2020’ye kadar ABD nüfusunun %22’sini oluşturması bekleniyor.(5) Aynı derecede önemli olan bir nokta da, yaşlı erişkinlerin yarıdan fazlasını TAT kullandığını hekimine bildirmediğidir.(6)

 

Uykusuzluk için konvansiyonel tedaviler arasında benzodiyazepinler gibi ilaç tedavileri, bilişsel tedavi gibi psikolojik müdahaleler yer alır. Bağımlılık ve başka ters etkilerle ilgili kaygılar nedeni ile uyku rahatsızlıklarında TAT kullanımı diğer hastalıklara göre daha fazladır.(7-10) Bir anket çalışması, uykusunu iyileştirmek için TAT kullanmış olan erişkinlerin 1/3’ü ile yarısı arasında bir kesimi TAT’ın “büyük ölçüde” yardımcı olduğu konusunda fikir birliği taşıyor.(4) Uykuya yardımcı olarak, bitkisel preparatlar (melatonin, valeriyan, L-triptofan ve kava), ruh-beden müdahaleleri (yoga ve tay-çi) ve manuel tedaviler (akupunktur, kulak akupunkturu ve akupresür) gibi TAT modaliteleri en çok çalışılanlardır.(3)

 

Ot ve bitkisel ilaçlar

Ot kaynaklı uyku yardımcısı olarak melatonin en eskiler arasında olup kullanımı ile ilgili birkaç sistematik derleme ve meta-analiz bulunuyor.(11-14) Melatoninin, uykuya dalmada gecikme ve uyku etkinliğini artırma ve süresini uzatmadaki etkinliği hakkındaki bilgiler heterojendir. Bu sonuç, çalışmalarda değişik doz ve preparatların kullanılmış olmasını; farklı çalışma popülasyonlarını ve çalışılan farklı uyku bozukluklarının akut veya kronik, primer ya da sekonder olmasını yansıtıyor.

 

10 klinik çalışmanın bir Cochrane derlemesinde, 0.5-5 mg arası bir dozda melatoninin jetlag’dan korunmada etkili olabileceğine karar verildi.(11) Bu Cochrane derlemesinden 2 yıl sonra orta-zayıf arası kalitede 15 çalışmanın meta analizi yapıldı. Melatonin tedavisini plaseboya karşı kıyaslayan bu çalışmalarda uykuya dalmada gecikmeyi değerlendirmede polisomnografi ve aktigrafi kullanıldı.(12) Derlenen çalışmaların örnek büyüklükleri 8-103 katılımcı arasında değişken ve katılımcıların çoğu sağlıklı kişilerden oluşuyordu, çoğunluğunda katılımcı sayısı 20’nin altındaydı. Doz aralığı 0.3 – 10 mg arasında olup genellikle bir defada verildi; bazı çalışmalarda tedavi süresi 2 aya kadar uzadı, bunlar ciddi heterojeniteye neden oldu. Derlemeciler, melatonin kullanımı ile birlikte uykuya dalmada gecikmede 3.9 dakika azalma hesaplandığına, uyku etkinliğinde küçük ancak anlamlı bir artış olduğuna (%2.2) ve toplam uyku süresinde artış olduğuna (13.7 dakika) karar verdiler.

 

İki yıl sonra bir başka meta analizde melatoninin, jet lag veya vardiya çalışması gibi uyku kısıtlaması ile birlikte görülen sekonder uykusuzluktaki rolünü araştırdılar.(12) Bu araştırmacılar toplam 427 katılımcıdan oluşan 9 randomize kontrollü araştırma belirlediler.(13) Analiz sonunda üç aya kadar süre ile kullanım esnasında uykuya dalma gecikmesi üzerine bir etki ve ters etki bulunmadı.

 

Bir eksper, Cochrane araştırmacıları ile aynı bilgileri kullanarak, 5 veya daha fazla zaman dilimini geçecek şekilde uçan erişkin yolculara, özelikle doğuya uçanlara melatonin tavsiye edilmesine karar verdi. Çalışılan 0.5-5 mg dozlar arasında; 5 mg’nın en etkili doz olduğu bildirildi. Melatonin’in doğru zamanda, ya varıştaki hedef yatış saati olan zamanda veya yaklaşık saat 22.00’da alınması gerekiyor.

 

Değişik TAT modalitelerinin bir sistematik derlemesinde, valeriyan, L-triptofan ve kava ile ilgili kanıtlar değerlendirildi.(3) Derleme, L-triptofanla  ilgili 3 araştırmanın 2’sinde uykuya biraz etkisinin bulunduğunu bildirdi. Valeriyanla ilgili daha fazla çalışma olmasına rağmen bilgiler karışık olup üçünde pozitif üçünde negatif olarak bildirildi. Yaşlılarda (ortalama yaş 71) yapılan bir çalışmada sedasyon ve psikomotor performans incelendi ve temazepam, difenhidramin ve valeriyan plaseboya karşı kıyaslandı. Valeriyan plasebodan daha etkili bulunmadı.(16)

 

6 erişkinde yapılan küçük bir çalışmada kısa süreli ( tek doz) valeriyan, uzun süreli (14 gün ve çoklu doz) kullanımla karşılaştırıldı. Uyku yapısında pozitif etki ve uykuya dalmada gecikme üzerine pozitif etki bildirildi.

 

Kava daha az çalışılmıştır. 61 erişkin üzerinde yürütülen plasebo kontrollü bir RK araştırmada kava kullanımı ile uyku kalitesinde artış bildirildi.(17)

 

Akupunktur

Akupunkturun nörotransmitterleri modüle ederek, muhtemelen otonom sinir sistemi ve noktürnal melatonin üzerine etki ettiği ve bu suretle uyku ve sirkadyen ritmi etkileyebildiğine inanılır.18 Akupunktur ve uyku üzerine yapılmış birkaç derleme bulunuyor.

 

Uykusuzluk tedavisinde geleneksel iğneli akupunkturun etkisini araştıran bir sistematik derlemede, İngilizce ve Çince yayınlanmış 20 RK araştırma belirlendi. Örnek büyüklüğü 30-190 hasta arasında değişen araştırmalarda insomnia tanısı için çoğunlukla Çin Mental Rahatsızlıklar Klasifikasyonu kullanılıp polisomnografi kullanılmadı. 18 çalışmada akupunktur benzodiyazepinle kıyaslanırken; kalan ikisinde uyku hijyeni ile sahte akupunktur karşılaştırıldı. Akupunkturla ilgili sadece kısa süreli bir etki bildirildi. Çalışmalarda ortalama 8.8 olmak üzere 16’ya kadar akupunktur noktası kullanıldı. Ortalama tedavi sıklığı günde bir olup tedavi süresi ortalama 22.3 gün olmak üzere 1-25 gün arasındaydı. 

 

Çin’de yürütülen 18 çalışmanın tümü de akupunkturun benzodiyazepinlere eşdeğer ya da daha etkili olduğunu bildirdi. Ancak bu çalışmaların çoğunluğunun, randomizasyon prosedürü ve körlemenin bildirilmemesi nedeni ile düşük kaliteli olduğuna karar verildi. Derleme araştırmacıları, mevcut bilgilerin umut verici olmakla beraber yüksek kalitede çalışmalarla tekrar sağlanması gereğine dikkat çektiler.

 

Uykusuzluk tedavisinde, kulaktaki spesifik noktaların kullanıldığı kulak akupunkturu, ayrı olarak gözden geçirildi. 2008 yılında 10 RK araştırmayı (7’si Çin, 2’si Kore, biri ABD’den) inceleyen bir sistematik derleme yayınlandı.(20) Bu çalışmalarda farklı kıyaslama grupları (sahte akupunktur, plasebo ve benzodiyazepinler), uykusuzluk için farklı tanı kriterleri, farklı akupunktur tipleri (iğneli, manyetik peletli, boncuklu vd) ve farklı sonuç beklentileri (örneğin uyku parametreleri ve kişisel bildiri) kullanıldı. Yaşlı popülasyonda manyetik boncuk çalışmasında uyku değişimlerini değerlendirmek için aktigrafi kullanıldı ve tedavi sürecinin ötesine uzayan 6 aylık uzun vadeli faydalar bildirildi.(21) Ancak derleme araştırmacıları, çalışmalar kulak akupunkturunda bir fayda olduğunu telkin etmekle beraber, kalitelerinin düşük olduğunu ve sonuçların konfirmasyonu için daha titiz çalışmalar gerektiğine karar verdiler.

 

Başka seçenekler

 

Zihin/beden müdahaleleri

Tay-çi, bir geleneksel Çin sağlık egzersizi olup yaşlı kişiler için güvenli olarak görülür.(22) Toplum içindeki 60 yaş ve üstü erişkinlerde yapılan bir çalışmada tay-çi, haftada 3 gün günde 60 dk 24 hafta süren düşük sarsıntılı egzersizle kıyaslandı. Sonuç beklentisini ölçmek için Pittsburgh Uyku Kalite İndeksinin uyku alt skalası kullanıldı. Tay-çi katılımcıları, egzersiz grubuna göre uykuya dalma süresini 18 dakika daha kısa, gündüz uykululuk halini daha az ve toplam uyku süresini 48 dakika daha uzun bildirdiler. Bunun yanı sıra ruh sağlıklarında da iyileşme bildirdiler. Yazarlar orta derecedeki uyku yakınmalarında tay-çi’yi farmakoterapiye alternatif olarak tavsiye ettiler.

 

Yaşlı erişkinlerle ilgili bir çalışmada yoga da sağlığı korumak için meditatif bir ruh/beden müdahalesi olarak değerlendirildi ve uykuyu iyileştirmede umut verdi.23 Sonradan yapılan bir sistematik derlemede bu etkinin spesifitesinin doğrulanması için daha fazla çalışma gerektiğine karar verildi.

 

Umut veren daha az çalışılmış modaliteler arasında aromaterapi,(24,25) beyin müziği,(26) hipnoz veya rehberli imgeleme bulunuyor. Masajla uygulanan lavanta gibi bazı esansiyel yağlar, relaksasyonu artırıp uykuya dalma süresini kısaltabilir.(27) Yaşlı erişkinlerde, müzik tedavisi zamanla uyku kalitesini iyileştirebilir. Bu tedavilerin uykuyu relaksasyon ve genel iyilik hissetme yolu ile mi yoksa uyku parametreleri üzerine spesifik bir etki ile mi sağladığı belirli değildir.

 

Bilişsel davranışsal tedavi

Primer uykusuzlukta, uykuyu iyileştirmek için bilişsel davranışsal tedavi de savunuldu.(1,28) Çalışılan bilişsel yaklaşımlar arasında, psikiyatristler veya hemşireler tarafından sağlanan müdahale şeklinde; stimulus kontrolü, uyku kısıtlaması, uyku hijyen eğitimi ve bilişsel yeniden yapılandırma yer alıyor. Bu araştırmaların sistematik derlemesinde  bilişsel-davranışsal tedavilerin kombine olarak uykuya dalma süresi, uykudan sonra uyanmalar üzerine pozitif etki sağladığı ve uyku için medikasyon kullanımını anlamlı derecede azalttığına karar verildi.(1)

 

Vakalarımıza geri dönelim

 

İlk vaka

Her iki hasta da uykusunu iyileştirmek için yardım arıyor. Bay A da tedavisi için, en göze batanı melatonin olmak üzere çeşitli bitki kaynaklı preparat pazarlanan episodik sekonder uykusuzluk var. En yeni kanıtlar bu durumda melatonin’in etkili olduğunu telkin etmiyor,(13) ancak daha eski bir derleme(11) jet-lag’dan korunmada tek doz melatonini destekliyor.  Melatoninle ciddi yan etkiler olmadığından Bay A bu ilacı gelecek birkaç uçuşunda uyku hijyeni önlemlerinin yanı sıra, varış yerindeki uyku saati olan 22.00 ile gece yarısı arasında almayı isteyebilir. Bu hastaya uykuya yardımcı olarak alkolden ve tezgâh üstü satılan antihistaminlerden kaçınması önerilmelidir, çünkü bunlar sekonder uykusuzluğunu alevlendirebilir. Eğer bu müdahaleler istenen etkiyi sağlamazsa, daha yeni jenerasyon non-benzodiyazepin bir medikasyonun kısa süreli kullanımı savunulabilir.(29)

 

İkinci vaka

Bayan B’de kronik primer uykusuzluk var ve yaşam kalitesini etkiliyor. Uyku parametrelerini iyileştirmede akupunktur ve kulak akupunkturunun etkisine dair kanıtları, çalışmaların düşük kalitesi kısıtlıyor ancak bunların her ikisi ile de zarar görülmüyor. Bayan B egzersizi sevdiğinden tay-çi, düşünmeye istekli olabileceği güvenli bir opsiyon olabilir; çeşitli uyku sonuç ölçütlerini iyileştirmede etkili olduğuna dair kanıtlar var. Bitkisel preparatların uykuya yardımcı olduğuna dair kanıtlar sınırlı ve bunlardan kava veya valeriyan gibilerin ilaçlarla potansiyel etkileşim endişesi var. Bunlar yerine genel iyilik hissi ve relaksasyon için müzik tedavisi veya masajla aromaterapi ya da bilişsel davranışsal tedaviyi düşünmek isteyebilir.(30)

 

Orijinal yazı için: Uyku ve TAT

 

Kaynaklar

  1. Wang MY, Wang SY, Tsai PS. Cognitive behavioral therapy for primary insomnia: a systematic review. J Adv Nurs. 2005;50:553-564. Abstract

  2. National Institutes of Health. National Institutes of Health State of the science conference statement on manifestations and management of chronic insomnia in adults. June 13-15, 2005. Sleep. 2005;28:1049-1057. Abstract

  3. Sarris J, Byrne GJ. A systematic review of insomnia and complementary medicine. Sleep Med Rev. 2011;15:99-106. Abstract

  4. Pearson NJ, Johnson LL, Nahin RL. Insomnia, trouble sleeping, and complementary and alternative medicine: analysis of the 2002 National Health Interview Survey data. Arch Intern Med. 2006;166:1775-1782. Abstract

  5. Cuellar NG, Rogers AE, Hisghman V. Evidenced based research of complementary and alternative medicine (CAM) for sleep in the community dwelling older adult. Geriatr Nurs. 2007;28:46-52. Abstract

  6. Cohen RJ, Ek K, Pan CX. Complementary and alternative medicine (CAM) use by older adults: a comparison of self-report and physician chart documentation. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2002;57:M223-M227. Abstract

  7. Ernst E. Prevalence of use of complementary/alternative medicine: a systematic review. Bull World Health Organ. 2000;78:252-257. Abstract

  8. Cherniack EP, Senzel RS, Pan CX. Correlates of use of alternative medicine by the elderly in an urban population. J Altern Complement Med. 2001;7:277-280. Abstract

  9. Ness J, Cirillo DJ, Weir DR, Nisly NL, Wallace RB. Use of complementary medicine in older Americans: results from the Health and Retirement Study. Gerontologist. 2005;45:516-524. Abstract

  10. Grzywacz JG, Suerken CK, Neiberg RH, et al. Age, ethnicity, and use of complementary and alternative medicine in health self-management. J Health Soc Behav. 2007;48:84-98. Abstract

  11. Herxheimer A, Petrie KJ. Melatonin for the prevention and treatment of jet lag (Cochrane Review). Cochrane Database Syst Rev. 2002;CD001520.

  12. Brzezinski A, Vangel MG, Wurtman RJ, et al., Effects of exogenous melatonin on sleep: a meta-analysis. Sleep Med Rev. 2005;9:41-50. Abstract

  13. Buscemi N, Vandermeer B, Hooton N, et al. Efficacy and safety of exogenous melatonin for secondary sleep disorders and sleep disorders accompanying sleep restriction: meta-analysis. BMJ. 2006;332:385-393. Abstract

  14. Shimazaki M, Martin JL. Do herbal agents have a place in the treatment of sleep problems in long-term care? J Am Med Dir Assoc. 2007;8:248-252.

  15. Smucny J. Can melatonin prevent or treat jet lag? Am Fam Physician. 2002;66:2087-2088. http://www.aafp.org/afp/2002/1201/p2087.html Accessed April 30, 2013.

  16. Glass JR, Sproule BA, Herrmann N, Streiner D, Busto UE. Acute pharmacological effects of temazepam, diphenhydramine, and valerian in healthy elderly subjects. J Clin Psychopharmacol. 2003;23:260-268. Abstract

  17. Lehrl S. Clinical efficacy of kava WS 1490 in sleep disturbances associated with anxiety disorders. Results of a multicenter, randomized, placebo-controlled, double-blind clinical trial. J Affect Disord. 2004;78:101-110. Abstract

  18. Spence DW, Kayumov L, Chen A, et al. Acupuncture increases nocturnal melatonin secretion and reduces insomnia and anxiety: a preliminary report. J Neuropsychiatry Clin Neurosci. 2004;16:19-28. Abstract

  19. Yeung WF, Chung KF, Leung YK, Zhang SP, Law AC. Traditional needle acupuncture treatment for insomnia: a systematic review of randomized controlled trials. Sleep Med. 2009;10:694-704. Abstract

  20. Lee MS, Shin BC, Suen LK, Park TY, Ernst E. Auricular acupuncture for insomnia: a systematic review. Int J Clin Pract. 2008;62:1744-1752. Abstract

  21. Suen LK, Wong TK, Leung AW. Effectiveness of auricular therapy on sleep promotion in the elderly. Am J Chin Med. 2002;30:429-449. Abstract

  22. Li F, Fisher KJ, Harmer P, Irbe D, Tearse RG, Weimer C. Tai chi and self-rated quality of sleep and daytime sleepiness in older adults: a randomized controlled trial. J Am Geriatr Soc. 2004;52:892-900. Abstract

  23. Majunath NK, Telles S. Influence of yoga and ayurveda on self-rated sleep in a geriatric population. Indian J Med Res. 2005;121:683-690. Abstract

  24. Goel N, Kim H, Lao RP. An olfactory stimulus modifies nighttime sleep in young men and women. Chronobiol Int. 2005;22:889-904. Abstract

  25. Buckle J. Clinical aromatherapy. Therapeutic uses for essential oils. Adv Nurse Pract. 2002;10:67-68, 88. http://nurse-practitioners-and-physician-assistants.advanceweb.com/Article/Clinical-Aromatherapy.aspx Accessed May 1, 2013.

  26. Levin YI. “Brain music” in the treatment of patients with insomnia. Neurosci Behav Physiol. 1998;28:330-335. Abstract

  27. Lai HL, Good M. Music improves sleep quality in older adults. J Adv Nurs. 2005;49:234-244. Abstract

  28. Van Houdenhove L, Buyse B, Gabriels L, Van Diest I, Van den Bergh O. [Cognitive-behavioural therapy for primary insomnia: effectiveness in a clinical setting]. Tijdschr Psychiatr. 2010;52:79-88. Abstract

  29. Ramakrishnan K, Schied D. Treatment options for insomnia. Am Fam Physician. 2007;76:517-526. Abstract

  30. Harsora P, Kessmann J. Nonpharmacologic management of chronic insomnia. Am Fam Physician. 2009;79:125-130. Abstract

Yorumlar

 

1. Senem Aslan Tangürek

01 Temmuz 2013, 5:53 AM

 

Bence çok güzel bir derleme

Ülkemizde melatonin preparatı varmi bilmiyorum ama sık bir sorun olan uyku bozuklukları

İçin bazen çok çaresiz kalabiliyoruz BB da

Emeğinize sağlık

 

Derya

01 Temmuz 2013, 9:03 AM

 

Senem Hanım, çok teşekkür ederim.

Başarılı çalışmalar diliyorum,

Derya

 

Please reload

Son Paylaşımlar
Please reload

Arşiv
Please reload

© 2023 by Natural Remedies. Proudly created with Wix.com

  • b-facebook
  • Twitter Round
  • b-googleplus