Çocuklarda Ateşli Nöbet (Havale)

İnsanBU.com‘dan alındı

Çocuklarda ateşli nöbet (havale), epilepsi ve nörolojik olarak ilk dikkat edilmesi gerekenler konusunu Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden çocuk hastalıkları uzmanı, çocuk nörolojisi yan dal uzmanı Doç. Dr. Bülent KARA’yla konuştuk.

Bebek ve küçük çocuklarda “nöbet” (havale) nedir ve hangi durumlarda havaleden korkmak gerekir?

Nöbet ya da halk arasında sık kullanılan adıyla havale, beyinin bir bölgesinde ya da genelinde, normal olmayan elektriksel aktivite sonucu ortaya çıkan klinik ve elektriksel bulguların tamamıdır. Klinik bulgular nöbet sırasında dışarıdan bizim gözleyebildiklerimiz ya da nöbeti geçiren kişinin hissettikleridir. Elektriksel bulgular ise ancak elektroensefalografi (EEG) incelemesiyle ortaya konabilenlerdir.

Nöbet geçiren bir çocukta öncelikle nöbetin nedeninin ortaya konması gerekir. Her nöbet epileptik kökenli olmayabilir. Özellikle çocuk yaş grubunda nöbeti taklit edebilen, ancak gerçek bir epileptik nöbet olmayan çok sayıda sorun vardır. Katılma nöbeti, çocukluk çağı mastürbasyonu, iyi huylu baş dönmesi atakları, ani tansiyon düşüklüğü sonucu ortaya çıkan bayılmalar bunlardan bazılarıdır. Bazen de kan şekeri düşüklüğü, ateş, ilaç zehirlenmesi, enfeksiyon gibi nedenlere bağlı nöbet ortaya çıkabilir. Nöbet geçiren bir çocuğa epilepsi tanısı konmadan önce tüm bu tabloların dışlanması gerekir.

Nöbet geçiren bir çocukta nöbetin tipi, süresi, tekrar sıklığı ve nöbete neden olan epilepsi türüne göre çocuğun nörolojik gelişimi etkilenebilir. Tüm vücudu tutan, kasılma-titremeyle ortaya çıkan nöbetlerde, belli bir vücut bölgesini tutan ya da dalma-duraklama şeklindeki nöbetlere göre olumsuz etkilenme riski daha fazladır. Benzer şekilde kısa süren ve seyrek ortaya çıkan nöbetler çocukta belirgin bir nörolojik sorun yaratmazken, uzun süren ya da sık tekrarlayan nöbetler çocuğun nörolojik gelişimini bozabilir. Ek olarak, bazı iyi huylu epilepsi türlerinde nörolojik gelişim normal seyrederken, bazı epilepsi türlerinde nörolojik gelişimdeki bozulma kaçınılmazdır. Epileptik nöbetleri önlemek amacıyla kullanılan ilaçların da zihinsel ve psikiyatrik işlevleri olumsuz etkileyebileceğini unutmamak gerekir.

Ateşli nöbeti biraz daha açalım o zaman. Ne kadar sık görülür? Nöbet yüksek ateş sonucu mu gelişir ya da yüksek ateş var olan bir bozukluğu mu ortaya çıkarır? Çocuğa zarar verir mi? Epilepsiye dönüşebilir mi?

Çocuklarda ateşli (febril) nöbet yaklaşık %4 oranında görülmektedir, yani çok sıktır ve epilepsiden farklı bir tablodur. Genellikle çocuğun nörolojik gelişimini bozmayan iyi huylu bir sorundur. Adı üstünde nöbet sırasında ateşin yüksek olması gerekir. Ateş açısından alt sınır değer, birçok kaynağa göre değişmekle birlikte, makattan yapılan ölçümlere göre genellikle 38º C kabul edilir. Ateşli nöbet tanısı için ateşin olması yeterli değildir, çocuğun belli bir yaş aralığında olması (bu dönem genellikle 3 ay- 6 yaş olarak kabul edilir), daha önce ateşsiz nöbet geçirmemesi ve menenjit gibi kafaiçi enfeksiyonların dışlanmış olması gerekir. İlk ateşli nöbet genellikle 6 ay ile 3 yaş arasında geçirilir. İlk ateşli nöbetini 6 ayın altında ya da 3 yaşın üzerinde geçiren çocuklarda ateşli nöbet tanısı kuşkuyla karşılanır ve diğer nedenlerin dışlanmasını gerektirir.

Ateşli nöbette nöbetler sadece ateş varlığında ortaya çıkar, ateşle nöbet arasında oluş mekanizması tam anlaşılamasa da kesin bir ilişki vardır. Çocuk ateşli dönemler dışında nöbet geçirmez. Ateşli nöbetin yaş özelliği göstermesi, bu çocukların beyinlerinde ateşle tetiklenebilen nöbet eşiği düşüklüğünün, yaş ve beyinin olgunlaşması ilerledikçe giderek arttığını ve sonuçta belli bir yaştan sonra bu çocukların nöbetlerinin sonlandığını düşündürmektedir. Ancak, ateş ateşli nöbetleri tetikleyebildiği gibi hemen hemen her türdeki epileptik nöbetleri de tetikleyebilir. Bu nedenle altta yatan epileptik bir hastalığın atlanmaması açısından dikkatli olunmalıdır.

Ateşli nöbetler kısa sürdüğünde çocuğa zarar verdiğine ilişkin kanıt yoktur. Bu çocuklar çoğu zaman normal gelişirler, diğer çocuklardan farksızdırlar. Ateşli nöbette çocuğun zarar görmesi açısından en önemli risk nöbetin 10 dakikadan uzun sürmesidir, ancak ateşli nöbetler çoğu kez kısa sürer ve genellikle 5 dakikadan önce kendiliğinden sonlanır. Ateşli nöbetin kendinden çok nöbetin uzun sürmesinden korkmak gerekir. Ateşli nöbet sırasında ailenin ne yapması gerektiği konusunda hekiminden alacağı eğitimin riski azaltmada rolü önemli olacaktır.

Ateşli nöbetler nadiren epilepsiye dönüşüm riski taşır. Ailede yakın akrabalarda epilepsi tanısı alan kişilerin varlığı, ateşli nöbetlerin sık tekrarlaması ve çocuğun zihinsel gerilik, baş çevresi küçüklüğü gibi nörolojik sorunlarının olması en önemli risk faktörleridir. Epilepsiye dönüşüm riski taşımayan çocuklarda ateşli nöbetlerin tedavisi amacıyla epileptik nöbetleri önleyici ilaç tedavisi gereksizdir. Ateşli nöbetlerin genellikle iyi huylu oldukları göz önüne alındığında, zihinsel kapasitede azaltma yapma potansiyeli taşıyan bu ilaçların kullanımı, sadece epilepsiye dönüşüm riski taşıyan, iyi seçilmiş, çok küçük bir grup hastayla sınırlı tutulmalıdır.

Havale (ateşli nöbet)e karşı acilen ne yapmak gerekir?

Havale geçiren çocuk sırt üstü yatırılmalı, nefesini rahat alabilmesi, hava yolunun açık kalması sağlanmalı. Bunun için çenesi hafif yukarı kaldırılmalı. Fakat kusuyorsa yan yatırılmalı, ağız, hafif aşağıda olmalı, kustuğunu soluk borusuna kaçırmaması için. Nöbet 3 dakikayı geçmişse, makattan (popodan) diazem fitil verilmeli. Çocuğun rahatlaması için ateş düşürülse iyi olur, ama ateşin düşmesi nöbet tekrarlayacaksa buna genellikle engel olmaz. 5 dakikadan fazla uzayan ve tekrarlayan nöbetlerde hastaneye getirilmeli hasta. Fakat çocuk nöbetten sonra uyanmış, bilinci yerine gelmişse, nöbet tekrarlamıyorsa hastaneye acilen getirmeye gerek yok.

Havale yani “ateşli nöbet”i anladık, peki gerçek “epileptik nöbet”i önlemek için ne yapmak gerekir? Nöbet hangi durumlarda kalıcı hasar bırakır?

Epileptik nöbet öyküsü olan her çocukta mutlaka ilaç kullanılması gerekmez. Özellikle nöbetlerin seyrek olduğu ve çocuğa zarar vermesinin beklenmediği iyi huylu epilepsi türlerinde ilaç kullanımı önerilmez. Epileptik nöbetleri olan bir çocukta nöbet tekrar riski fazlaysa ve nöbetlerin çocuğa zarar verme potansiyeli varsa nöbetleri önleyici ilaç tedavisi kaçınılmaz olur. Bu tür ilaçlar uzun süreli kullanılır, bir kutu kullanılıp kesilmesi gibi bir durum söz konusu değildir, ancak bu durumla sık karşılaşılmaktadır. Tedavi süresi epilepsi türü, tedaviye alınan yanıt, nöbetsiz kalınan süre, EEG bulguları gibi birçok faktöre bağlı değişir, bazı olgularda tedavi süresi 1-2 yıl gibi kısa olabilirken, bazı vakaların yaşam boyu ilaç kullanması gerekebilir.

İlaç gereksinimi olduğu halde ilaç kullanılmaması ya da kullanılmakta olan bir ilacın aniden kesilmesi nöbet tekrarı açısından en önemli risk faktörüdür. Açlık ve uykusuzluktan nöbeti tetikleme özelliği taşıdıklarından kaçınılması gerekir, bu da düzenli bir yaşam tarzını gerektirir. Bazı ilaçlar da nöbeti kolaylaştırabilir. Özellikle soğuk algınlığı, nezle, grip ilaçları, kusmayı önleyici ilaçlar, bazı alerji giderici ilaçlardan kaçınmak gerekir. Nöbeti hazırlayıcı bilinen bir faktör varsa bunu ortadan kaldırmadan sadece ilaç kullanımıyla nöbetlerin kontrol altına alınması zordur. Örneğin, bazı çocuklarda ışık uyarısı nöbeti tetikleyebilir, bu durumda parlak ışık veren doğal ve yapay ışık kaynaklarına karşı gerekli koruyucu önlemleri alması gerekir.

Nöbet geçirme esnasında tıpkı ateşli nöbette olduğu gibi aynı şeyleri yapmalı çocuğun yakınları.

Çocuğun nörolojik muayenesinde bir pratisyen hekimin ya da çocuk hekiminin dikkat etmesi gereken başlıca noktalar nelerdir? Bu konuda en sık yapılan hatalar nelerdir?

Sağlıklı çocuk izlemi yapılan ya da herhangi bir nedenle hastaneye getirilen her çocuğun nörolojik gelişiminin de değerlendirilmesi gerekir. Her muayeneye bu açıdan yakalanmış bir fırsat gözüyle bakmak gerekir. Nörolojik gelişimin değerlendirilmesinde kaba motor, ince motor, dil, uyumsal beceriler ve sosyal becerilerin tümünün değerlendirilmesi gerekir. Uygulamada en çok görülen aksaklık, çocukların daha çok baş kontrolü, oturma, yürüme gibi kaba motor işlevlerine ve heceleme, tek kelimeler konuşma, cümle kurma gibi dil işlevlerine dikkat edildiği, ancak ince motor, uyumsal gelişim ve sosyal gelişim açısından değerlendirmenin eksik kaldığıdır.

Sosyal ve uyumsal gelişimle ilgili değerlendirmenin yeterince yapılmaması otistik bozukluğu olan çocukların tanısında gecikmeye neden olabilmektedir. İnce motor gelişim geriliği bazı göz bozukluklarının habercisi olduğundan, eksik değerlendirme olası göz sorunlarının ilerlemesiyle sonuçlanabilmektedir. Bu nedenle değerlendirmenin tüm gelişim basamaklarını kapsayacak şekilde yapılması önemlidir. Her yaş döneminde çocukların kaba motor, ince motor, dil, uyumsal ve sosyal gelişim becerileriyle ilgili kazanımlar için kabul edilebilecek en geç yaş sınırları birçok kaynakta belirtilmiştir. Hekimler bu kaynakları kullanarak karşılaştıkları çocukların yaşına göre geri olup olmadığını, geriyse hangi gelişim basamaklarında geri olduklarını kolayca saptayabilirler ve buna göre riskli çocukları erken dönemde ilgili bir merkeze yönlendirebilirler.

Orijinal yazı için: İnsanBU

Son Paylaşımlar
Arşiv

© 2023 by Natural Remedies. Proudly created with Wix.com

  • b-facebook
  • Twitter Round
  • b-googleplus