Alzheimer Hastalarının Tedavisinde Donepezil

Cochrane derleme özeti

Derleme sorusu

Alzheimer hastalığına bağlı bunaması olan hastalarda donepezilin fayda ve zararları neler?

Arka plan

Alzheimer hastalığı en sık görülen bunama nedenidir. Hatalık ilerledikçe hatırlama, iletişim, net düşünebilme ve günlük yaşam aktivitelerini yapabilme yetileri kaybedilir. Hastaların davranışları da değişebilir. Şiddetli hastalıkta kendi kendine bakabilme kaybedilir.

Alzeheimer hastalığında en sık kullanılan tedavi, asetilkolinesteraz inhibitörleri olarak bilinen ilaçlardır. Donepezil bu gruptandır, günde 1 defa hap şeklinde alınır.

Alzheimer hastalığında beyinde görülen değişimlerden biri kolinerjik nöronlar denen sinir hücrelerinin sayısının azalmasıdır. Bu hücreler, sinyallerini başka hücrelere asetilkolin denen bir kimyasal madde kullanarak iletir. Donepezil gibi asetilkolinesteraz inhibitörleri, asetilkolinin parçalanmasını önler. Bu, bunama belirtilerini iyileştirebilir. Ancak asetilkolin vücudun birçok başka yerinde de bulunur ve bu nedenle bu tip ilaçların istenmeyen etkileri olabilir.

Araştırma özellikleri

Bu derlemede en az 12 hafta süreyle kullanılan donepezili plaseboyla ya da kendi farklı dozlarını birbiriyle kıyaslayan araştırmalardan sağlanan fayda ve zarar kanıtları incelendi. Çift kör randomize kontrollü araştırmalar seçildi. Derlenen tüm çalışmaların kalitesini değerlendirdik. Mümkün olan yerlerde çalışmaların sonuçlarını meta analizle birleştirdik. Kanıtlar 2017 Mayısına kadar güncel.

Anahtar sonuçlar

Toplam 8257 katılımcıyla yapılan 30 araştırmayı derledik. Katılıcıların çoğunluğunda Alzheimer hastalığına bağlı hafif veya orta şiddette, 9 çalışmada orta veya şiddetli demans vardı. Tüme yakını 6 ay ya da daha kısa sürdürüldü. Çoğunluğunun donepezil üreticisinden fon aldığı biliniyor.

6 ay süreyle günde 10 mg donepezil alan hastaların; bilişsel işlevleri ölçen skalalarda, günlük yaşam aktivitelerini yapabilmede ve eğitimli bir araştırmacının genel izleniminde, plasebo alanlara kıyasla hafifçe daha iyi olduklarını bulduk. Davranış ya da yaşam kalitesine bir etki bulamadık.

Donepezil alan hastalarda yan etki bildirme ve çalışmalardan eksilme ihtimal daha fazla bulundu. Yan etkiler olarak bulantı, kusma ve ishal görüldü, çoğu hafif olarak tanımlandı.

Güncde 5 mg ve 10 mg’lık donepezil dozlarının kıyaslanmasında, düşük doz alanlarda daha az yan etki görüldü, ancak bu hastalar bilişsel işlev testlerinde biraz daha az başarılı oldular. Günde 23 mg'lık daha yüksek doz bir avantaj sağlamadı ve birlikte daha fazla yan etki görüldü.

Total sağlık bakım maliyeti göz önüne alındığında donepezil kullanımı plaseboya göre daha pahalı veya ucuz bulunmadı.

Kanıt kalitesi

Genel olarak kanıt kalitesini orta bulduk. Güvenimizi azaltan ana faktör bazı çalışmaların sonuçlarında, yürütümlerine bağlı olarak kayırma hatası olma ihtimaliydi. Sonuçların 6 aydan uzun süren tedavilere genellenebileceğinden şüpheliyiz.

Kararlar

6 aylık tedaviden sonra donepezilin sağladığı faydalar, araştırmalarda ölçülebilecek kadar büyük. Birlikte görülen yan etkiler genellikle hafif ancak insanların tedaviyi bırakmasına neden olabiliyor.

Bilişsel performansı stabil tutabilmek ya da günlük yaşam aktivitelerini sürdürebilmek klinik açıdan önemli olabilir. Toplam sağlık bakım masrafları açısından bakıldığında donepezil kullanımının maliyeti fazla görünmüyor. Ancak yaşam kalitesi üzerine bir etki de görülmüyor. Hastalığın ilerlemesi ya da tam gün bakım gerekene kadar geçen zaman gibi ölçütleri inceleyen, uzun vadeli klinik çalışmalardan veri sağlanması gerekir.

Kaynak

Birks JS, Harvey RJ. Donepezil for dementia due to Alzheimer's disease. Cochrane Database of Systematic Reviews 2018, Issue 6. Art. No.: CD001190. DOI: 10.1002/14651858.CD001190.pub3

Orijinal özet için: Alzheimer Hastalığı Tedavisinde Donepezil

Tam metin için: Tıbbi Özet Ve Tam Metin

Son Paylaşımlar
Arşiv